Bir Sürü İlgi Alanım Var, Hepsine Nasıl Yetişeceğim?

Sende de var mı bilmiyorum ama bende liste uzun: Yazılım, yapay zeka araçları, fotoğrafçılık, gitar, üretkenlik sistemleri, girişim fikirleri... Hepsi ilgimi çekiyor, hepsine zaman ayırmak istiyorum, sonra da çoğunda istediğim kadar derinleşemeden dönüp duruyorum.

Geçenlerde Sam Rinko'nun How to Manage Multiple Interests yazısına denk geldim; okurken sanki beni anlatıyordu. Rinko da yirmili yaşlarında sürekli proje yarıda bırakan biriymiş. Arkadaşları avukat olmuş, işini büyütmüş, bir alanda uzmanlaşmış; o ise her şeye biraz dokunup hiçbirinde ilerleyememiş. Sonra "tamam, tek bir işe odaklanayım" demiş, o da olmamış. Çünkü bazılarımız tek bir kuyu kazacak kadar dar hissetmiyor kendini.

Bu his bana çok tanıdık, çünkü benzer bir dönemi ben de yaşadım. Kariyerimin ilk 5 yılında 5 iş değiştirdim. Dışarıdan bakanlar "dağılıyor bu çocuk" diye düşündü, ben ise kendimi arıyordum. Bulduktan sonra da bırakmadım; e-ticarette ve dijitalde geçen 15 yılı aşkın süre bu sektörde uzmanlaşmamı sağladı. O yıllardan aklımda kalan ders şu: Sürdürülebilirlik çok ama çok önemli. Bir alanda derinleşmek, o alanda üst üste geçirdiğin yıllarla oluyor. Arayış dönemi normal, hatta gerekli; ama bir yerde arayışın bitip birikimin başlaması gerekiyor.

İyi ki de Rinko'nun yazısı "her şeyi bırak, tek işe odaklan" öğüdüyle bitmiyor. Birden fazla ilgi alanını yönetilebilir kılan altı somut teknik anlatıyor. En beğendiklerimi kendi süzgecimden geçirip anlatayım.

Warren Buffett'ın 5/25 Listesi

Belki duymuşsundur, James Clear'ın da yazdığı meşhur bir hikaye: Buffett, pilotuna önce 25 hedefini yazdırıyor, sonra içinden en önemli 5'ini seçtiriyor. Kalan 20 madde "boş vakitte bakarım" rafına kalkmıyor; ne pahasına olursa olsun kaçınılacaklar listesine giriyor. Kötü fikirlerden zaten kolay vazgeçiyorsun; seni yavaşlatanlar "fena değil" seviyesindekiler, cazip oldukları için bırakması zor olanlar.

Ben bu egzersizi denedim ve itiraf edeyim, 20 maddeyi gözden çıkarmak 5 maddeyi seçmekten çok daha zordu :)

Öğrenme Pusulası Nedir?

Rinko'nun kendi geliştirdiği çerçeve bence yazının en değerli kısmı. İlgi alanlarının hepsi aynı ligde yarışmak zorunda değil; onları katmanlara ayırıyorsun:

Ustalık (1 alan): Kariyerinin merkezindeki, gerçekten derinleşmek istediğin tek konu.
Entelektüel merak (2-3 alan): Okuyarak, dinleyerek beslediğin konular. Üretmen gerekmiyor, öğrenmen yeterli.
Temel beceriler (4-5 alan): Hayatına iyi gelen, "idare eder" seviyede tutmanın yeterli olduğu şeyler. Spor, yemek, bir enstrüman...
Anlık ihtiyaçlar: İşin ya da gündemin gerektirdiği geçici öğrenmeler.

Beni rahatlatan taraf şu oldu: Gitarı bırakmam gerekmiyor, gitardan ustalık beklemekten vazgeçmem yeterli. Merak duruyor, sadece doğru rafa yerleşiyor. Benim pusulamda ustalık rafı yıllar önce belli oldu zaten; asıl işim diğer rafları düzenlemekmiş, onu bu yazıyla fark ettim.

İlgi Alanlarını Kesiştirmek Mümkün mü?

Benim en sevdiğim fikir bu. Madem zaman kısıtlı, tek proje birden fazla ilgiyi aynı anda beslesin. Rinko tarih, kendi kendine öğrenme ve yazı yazma ilgilerini birleştirip düşünürler hakkında bir bülten serisi yazmış; koşarken tarih kitabı dinlemek de aynı mantık.

Bunu okuyunca kendi durumuma baktım. Aslında bu blog da tam bu kesişimden çıkıyor: Yapay zeka araçlarını denemek, öğrendiğimi anlatmak, yazma alışkanlığı. Üç ilgi, tek proje. Sen de listene bakıp hangi ikisini tek projede birleştirebileceğini düşünebilirsin.

Yıllık Hedef Yerine 12 Haftalık Plan

Rinko yıllık hedef koymuyor, The 12 Week Year yaklaşımıyla üç aylık döngüler kuruyor: Her çeyrekte bir iddialı hedef, bir de hafif ve keyifli hedef. Hepsi bu. Kitaptan aklımda kalan cümle de şuydu, iyi icra günlük ve haftalık ritimde gerçekleşiyor; yıllık plan çoğu zaman kağıt üzerinde kalıyor.

Yanına bir de "otomatik pilot takvim" ekliyor: Tekrarlayan işler haftalık sabit bir şablona oturuyor. Pazartesi akşamı koşu, cumartesi sabahı yazı gibi. Böylece her gün "bugün neye vakit ayırsam?" diye karar vermek zorunda kalmıyorsun, karar yorgunluğunu baştan çözmüş oluyorsun.

Peki Bazı Şeylerde Bilerek Vasat Kalmak?

Bu kısım biraz cesaret istiyor :) Oliver Burkeman Four Thousand Weeks kitabında "neyde başarısız olacağına önceden karar ver" diyor. Her alanda iyi olmaya çalışmak yerine bazı alanlarda çıtayı bilinçli düşürmek. Kulağa tuhaf geliyor ama zaten her şeye yetişemiyorsun; bari neyi geride bırakacağını sen seç, tesadüfler seçmesin.

Bu arada Rinko bu sistemle neler yapmış dersen: 2 saatin altında yarı maraton koşmuş, bir e-kitap çıkarmış, bültenini 13.000 aboneye ulaştırmış, yüzden fazla makale yazmış. Yöntem lafta kalmamış yani.

Sana Sorular

Rinko yazıyı okura sorularla bitiriyor, ben de aynılarını sana bırakayım:

Hangi ilgi alanların sana gerçekten keyif ve anlam veriyor?
Hangileri keyiften çıkıp yükümlülüğe dönmüş durumda?
Neyde "idare eder" olmayı gönül rahatlığıyla kabul edebilirsin?
Hangisini tamamen bırakabilirsin? (En zoru bu.)

Ben kendi 5/25 listemi çıkardım bile. Sen de denersen sonucu yaz bana, çok merak ediyorum :)